Planhigyn yr Wythnos: Cotoneaster franchetii
Shwmae bawb! Croeso i’n Planhigyn yr Wythnos cyntaf erioed.
Yr wythnos hon mae Amelia wedi bod yn y feithrinfa yn Wenvoe, yn plannu rhes o Cotoneaster franchetii ifanc i ymestyn ein gwrych. Roedd hi’n ddiwrnod Cymreig gwlyb a mwdlyd (ni wnawn esgus fel arall!), ond dyma ei lluniau hi ei hun o’r gwaith, ac rydyn ni’n meddwl bod y planhigyn yn siarad drosto’i hun. Wrth i bopeth arall golli’i ddail, mae cotoneaster Franchet yn llawn aeron ac yn dod yn fyw go iawn.
Pam rydyn ni wrth ein boddau ag ef
Mae’n hynod o hawdd ei dyfu. Mae’n lled-fythwyrdd, gyda dail meddal llwydwyrdd sy’n wyn oddi tanynt, ac mae’n tyfu’n hapus yn yr haul neu’r cysgod mewn unrhyw bridd sy’n draenio’n dda, o glai i galch. Mae’n goddef mannau agored, yn gwrthsefyll sychder ar ôl ymsefydlu ac yn wydn iawn ledled y DU. Mae hefyd yn talu’i ffordd: canfu gwyddonwyr yr RHS ei fod yn dal o leiaf 20% yn fwy o lygredd traffig na’r gwrychoedd eraill a brofwyd ganddynt, diolch i’w ddail blewog.
Yr holl bethau y gallwch eu gwneud ag ef
- Tyfwch wrych anffurfiol. Plannwch y planhigion 40-60cm oddi wrth ei gilydd, fel rydyn ni wedi’i wneud yma, i greu sgrin agored, fwaog sy’n gyfeillgar i fywyd gwyllt.
- Gadewch iddo dyfu’n goeden. Gadewch iddo dyfu, ac ymhen amser bydd yn ffurfio coeden fach osgeiddig â sawl coesyn.
- Bwydwch yr adar. Mae’r aeron (o fis Medi i fis Ionawr) yn storfa fwyd dros y gaeaf i’r aderyn du, ac mae’r RSPB yn rhestru cotoneaster ymhlith yr aeron y mae’r adain-gwyr yn gwledda arnynt.
- Helpwch y gwenyn. Ym mis Mai a mis Mehefin mae wedi’i orchuddio â blodau bach gwyn ag arlliw pinc, y mae gwenyn wrth eu boddau â nhw.
- Dewch ag ef i mewn. Torrwch ychydig o goesynnau ag aeron arnynt ar gyfer fâs, torch neu fwrdd y Nadolig. Mewn dŵr glân, byddant yn edrych yn dda am ryw wythnos neu ddwy. Gwisgwch fenig, a chadwch nhw o gyrraedd plant ac anifeiliaid anwes.
Cotoneaster franchetii o agos: dail llwydwyrdd, melfedaidd ar goesynnau bwaog, a’r aeron llachar y mae adar duon ac adar eraill yr ardd wrth eu boddau â nhw yn y gaeaf.
Nodyn pwysig
Edrych ar yr aeron, nid eu bwyta: maent yn wenwynig i bobl ac anifeiliaid anwes os cânt eu llyncu. Mae adar hefyd yn gwasgaru’r hadau, felly cadwch y planhigyn yn yr ardd a pheidiwch â’i blannu yn y gwyllt.
Plannu a gofalu
Yr hydref yw’r amser delfrydol i blannu, tra bo’r pridd yn dal yn gynnes. Cloddiwch dwll ychydig yn lletach na’r pot, ychwanegwch gompost heb fawn, gwasgwch y pridd o’i gwmpas a’i ddyfrio’n dda. Dyfriwch ef drwy ei haf cyntaf, ac ar ôl hynny bydd fwy neu lai yn gofalu amdano’i hun. Anaml y bydd angen ei docio; mae tocio ysgafn i siapio’n ddigon, yn ddelfrydol ar ôl i’r adar fwyta’r aeron.
Partner perffaith
Plannwch ef ochr yn ochr â celyn i greu gwrych cymysg ag aeron sy’n bwydo’r adar drwy’r gaeaf ac yn rhoi popeth sydd ei angen arnoch i wneud torch Nadolig gartref. I gael mwy fyth o liw yn y gaeaf, ychwanegwch goesynnau coch Cornus alba 'Sibirica'.
Mae Cotoneaster franchetii ar gael yn ein planhigion gwrychoedd, wedi’u tyfu heb fawn yma yng Nghymru. Defnyddiwch y cod GARDENCITYCYMRU i gael £5 oddi ar archebion dros £30.
Tan y tro nesaf, garddio hapus!
Garden City Cymru